Autor: dyplomowana higienistka stomatologiczna Paulina Pakuła. Ostatnia aktualizacja: wrzesień 2026.
Substancje mineralne zawarte w ślinie i resztki pokarmu w połączeniu z płytką bakteryjną biorą udział w powstawaniu kamienia nazębnego. Brak jego regularnego usuwania zwiększa ryzyko rozwoju próchnicy i zapalenia dziąseł. Do podstawowych zabiegów profilaktycznych stosowanych w stomatologii w celu eliminacji złogów należą skaling oraz piaskowanie zębów. Z dzisiejszego wpisu dowiesz się, na czym polegają różnice między tymi procedurami, a także przekonasz się, dlaczego systematyczne i prawidłowe oczyszczanie jamy ustnej jest tak ważne. Zapraszamy!
Stanowiąca główny czynnik rozwoju próchnicy płytka nazębna to nic innego jak cienka warstwa mikroorganizmów ulegających mineralizacji, która stanowi częstą przyczynę chorób jamy ustnej i stanów zapalnych dziąseł. Kamień silnie przylegający do powierzchni uzębienia tworzą bakterie, grzyby, glikoproteiny oraz polisacharydy. Na szybkość odkładania się kamienia nazębnego wpływają m.in.:
Szczotkowanie jest podstawową metodą usuwania płytki nazębnej, zanim zmineralizuje się ona w kamień. Przy pomocy szczoteczki nie da się jednak skutecznie dotrzeć do wszystkich zakamarków jamy ustnej i usunąć nagromadzone na szkliwie złogi. Dlatego współczesna stomatologia wykorzystuje nowoczesne urządzenia cyfrowe oraz innowacyjne metody eliminacji osadów takie jak skaling i piaskowanie zębów. W dalszej części tekstu omówimy dokładnie każdą z tych procedur i postaramy się wyjaśnić, co odróżnia od siebie poszczególne techniki.
Podstawowym zabiegiem z zakresu profilaktyki stomatologicznej wykorzystywanym do usuwania osadów nazębnych bez uszkadzania szkliwa jest skaling. Jest on przeprowadzany z użyciem ultradźwięków o odpowiednio dobranej częstotliwości. Stomatolog przykłada specjalną końcówkę skalera do uzębienia, na skutek czego dochodzi do stopniowego odrywania się złogów nagromadzonych między zębami oraz przy dziąsłach.
Nowoczesna metoda redukcji kamienia przy zastosowaniu drgań o charakterze mechanicznym nie powoduje urazu twardych tkanek zębowych i cementu korzeniowego. Usuwanie złogów przy pomocy fal ultradźwiękowych często jest elementem leczenia periodontologicznego. Po profesjonalnej higienizacji stomatolog może zaproponować pacjentowi kontaktowe pokrycie szkliwa fluorem. W ten sposób można zapobiegać wystąpieniu ewentualnej nadwrażliwości i zabezpieczyć uzębienie przed próchnicą.
Skaling ultradźwiękowy jest bezpiecznym i powszechnie stosowanym zabiegiem, ale przed jego wykonaniem trzeba poinformować higienistkę lub lekarza o stanie zdrowia. Szczególnej ostrożności i doboru metody wymagają m.in. pacjenci z rozrusznikiem serca, implantem ślimakowym lub innym wszczepionym urządzeniem elektronicznym (stosuje się wtedy odpowiedni typ skalera, a w razie wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym), osoby z implantami zębowymi (używa się specjalnych końcówek), a także pacjenci w trakcie chemioterapii lub radioterapii i z zaburzeniami odporności – u nich termin i zakres zabiegu należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym.
Ciąża nie jest przeciwwskazaniem do usuwania kamienia nazębnego – regularna higienizacja pomaga zapobiegać stanom zapalnym dziąseł w tym okresie. Najdogodniejszym terminem jest zwykle II trymestr ciąży.
W celu usunięcia drobniejszych złogów i osadów lekarz stomatolog najczęściej przeprowadza piaskowanie zębów. Zabieg jest wykonywany przy użyciu specjalnej piaskarki, która pozwala na szybkie i skuteczne oczyszczenie uzębienia z osadów i przebarwień. Polerowanie za pomocą cząsteczek ciał stałych w strumieniu wodno-powietrznym dobrze eliminuje resztki pokarmowe uwięzione w przestrzeniach międzyzębowych, a także zmniejsza widoczność przebarwień, które powstają na powierzchni szkliwa na skutek złej diety, stosowania używek oraz przyjmowania niektórych leków.
Podczas zabiegu piaskowania zębów dentysta wykorzystuje drobny piasek stomatologiczny, który może być stosowany zarówno nad, jak i pod dziąsłami. Tradycyjnie do polerowania stosuje się wodorowęglan sodu, jednak u niektórych pacjentów może on powodować ścieranie szkliwa i przyczyniać się do zwiększenia jego chropowatości. Alternatywą dla tego związku chemicznego jest wysoce rozpuszczalny w wodzie aminokwas o nazwie glicyna, trehaloza oraz erytrytol o bardzo małej średnicy ziarenek, który jest bezpieczny dla wszystkich powierzchni zębów.
Przez 24–48 godzin po piaskowaniu zębów warto stosować białą dietę. Dozwolone na niej są takie produkty jak jasne pieczywo, ryż, makarony, kalafior, ziemniaki, biała fasola, jajka, banany, sery, jogurty naturalne. Ważne jest też, aby unikać spożywania przebarwiających szkliwo pokarmów i napojów. Należą do nich przede wszystkim:
Ze względu na możliwość wystąpienia pozabiegowej nadwrażliwości uzębienia po przeprowadzeniu tej procedury higienizacyjnej pacjentom zaleca się stosowanie specjalnej pasty na nadwrażliwość. Nadwrażliwość zębów podczas jedzenia czy szczotkowania zwykle mija w ciągu kilku dni po zabiegu – jeśli ból jest silny lub nie ustępuje, skontaktuj się z gabinetem. Warto pamiętać, że utrzymanie efektów piaskowania zależy w dużej mierze od higieny jamy ustnej. Dlatego stomatolodzy zalecają, aby zęby myć po każdym posiłku, a także regularnie dbać o przestrzenie międzyzębowe.
Chociaż skaling i piaskowanie zębów to dwa zupełnie inne zabiegi stomatologiczne, najlepsze efekty można osiągnąć, kiedy wykonuje się je razem. Urządzenie ultradźwiękowe skutecznie usuwa twardy kamień nazębny, natomiast polerowanie przy pomocy niewielkich ziarenek piasku eliminuje nieestetyczne osady i przebarwienia, które powstają na skutek jedzenia czy palenia papierosów. Obie procedury często są przeprowadzane oddzielnie, tymczasem można z powodzeniem połączyć je podczas jednej wizyty higienizacyjnej.
W działaniach profilaktycznych na rzecz zdrowej jamy ustnej ważną rolę odgrywają zabiegi higieniczne, które pacjent może wykonywać samodzielnie w domu. Należy pamiętać, że płytka bakteryjna odkłada się w sposób ciągły, dlatego zęby powinny być szczotkowane minimum dwa razy dziennie, a najlepiej po każdym posiłku. Dodatkowo zaleca się dbanie o przestrzenie międzyzębowe przy pomocy specjalnych szczoteczek lub nici dentystycznych. Zabieg usuwania kamienia nazębnego w gabinecie stomatologicznym powinien odbywać się przeciętnie jeden-dwa razy w roku. Skaling i piaskowanie zębów częściej należy przeprowadzać u osób ze zdiagnozowanym zapaleniem przyzębia (zgodnie z zaleceniem lekarza, zwykle co 3–6 miesięcy).
Jeśli kamień nazębny nie zostanie w porę usunięty, z biegiem czasu będzie się rozrastał i zmieniał swoją strukturę, prowadząc do degradacji tkanek otaczających uzębienie. W sprzyjających warunkach może zwiększać ryzyko rozwoju wielu niebezpiecznych schorzeń jamy ustnej, do których należy nie tylko próchnica, ale też zapalenie przyzębia, utrata podłoża kostnego, powstawanie kieszonek patologicznych, paradontoza. Konsekwencją tych dolegliwości może być rozchwianie, a nawet całkowita utrata zębów. Rozszerzające się stany zapalne i zakażenia mogą się też rozprzestrzeniać drogą krwiopochodną do innych narządów takich jak serce, nerki, kości i stawy.
Kamień nazębny można w pełni usunąć tylko poprzez profesjonalne procedury w gabinecie stomatologicznym takie jak skaling i piaskowanie zębów. Pacjenci, którzy zastanawiają się, jaka jest ich cena, muszą wiedzieć, że wpływa na nią wiele czynników. Ważny jest m.in. stopień zaawansowania problemu, stan uzębienia, rozległość przebarwień. Więcej informacji na temat zabiegów oraz szczegółowy cennik udostępniamy na stronie internetowej naszej kliniki stomatologicznej SmileUp w Warszawie.
To zabiegi uzupełniające się, a nie alternatywne. Skaling usuwa twardy kamień nazębny, a piaskowanie – miękkie osady i przebarwienia. Jeśli na zębach jest kamień, samo piaskowanie nie wystarczy, dlatego najczęściej wykonuje się oba zabiegi.
Najpierw wykonuje się skaling, a następnie piaskowanie. Higienizację kończy zwykle polerowanie i fluoryzacja.
Tak, zwykle oba zabiegi wykonuje się podczas jednej wizyty higienizacyjnej. Przy bardzo dużych złogach może być potrzebna dodatkowa wizyta.
Przeciętnie co 6–12 miesięcy. U osób leczonych z powodu chorób przyzębia wizyty są częstsze – ich odstęp ustala lekarz prowadzący leczenie.
Piaskowanie radzi sobie z płytką, osadami i drobnymi złogami, ale twardego, zmineralizowanego kamienia nie usunie. Do tego służy skaling.
